Wybór kierunku studiów to dziś jedna z trudniejszych decyzji edukacyjnych. Nie z braku opcji, lecz przeciwnie – jest ich zbyt wiele. Nic więc dziwnego, że pytania: jakie studia wybrać albo jak wybrać studia, które naprawdę będą dopasowane do własnych predyspozycji i realiów życia, pojawiają się coraz częściej. W niniejszym poradniku pokazujemy, jak podejść do tej decyzji w sposób świadomy i uporządkowany: z uwzględnieniem siebie, rynku pracy oraz organizacji studiów. To praktyczna pomoc dla osób, które chcą wybrać kierunek studiów nie pod presją, lecz w oparciu o pogłębioną refleksję i długofalowe myślenie.
Jakie wybrać studia, gdy nie masz jeszcze sprecyzowanego planu?
Brak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: jakie studia wybrać, jest dziś sytuacją zupełnie naturalną. Wielu maturzystów nie ma określonej wizji zawodowej i nie jest to wyrazem braku ambicji, a przede wszystkim efektem dynamicznie zmieniającego się rynku pracy i ogromnie dużego wyboru możliwych ścieżek rozwoju. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy decyzja o wyborze kierunku studiów podejmowana jest pochopnie, pod wpływem opinii znajomych, presji rodziny czy popularnych rankingów.
Badania z zakresu doradztwa edukacyjnego wskazują, że trafność decyzji dotyczących wyboru ścieżki edukacyjnej jest silnie powiązana z analizą predyspozycji, doświadczeń i wartości jednostki, a nie wyłącznie z dostępną ofertą edukacyjną. W związku z tym, pierwszym krokiem w wyborze kierunku studiów powinno być zadanie sobie kilku pytań, np.:
- Czy planujesz studiować i pracować jednocześnie?
- Czy zależy Ci na kierunku praktycznym, czy raczej ogólnym, dającym czas na dalsze decyzje?
- Czy chcesz studiować blisko miejsca zamieszkania?
Odpowiedzi na te pytania pomogą Ci uporządkować proces decyzyjny i pozwolą podjąć dalsze kroki na ścieżce edukacyjnej. Warto też jasno zaznaczyć, że nie każdy musi mieć plan na całe życie w wieku 18 czy 19 lat. Studia bardzo często są etapem poszukiwań, pod warunkiem, że wybierane są nieprzypadkowo.
Czym kierować się, wybierając kierunek studiów?
Po wstępnym etapie decyzyjnym, w którym zderzysz się ze wspomnianym nadmiarem informacji i ofert dotyczących możliwych kierunków studiów, pojawi się również inne kluczowe pytanie: czym kierować się przy wyborze kierunku studiów? Jedną z odpowiedzi może dostarczyć Ci teoria wyboru zawodowego Johna L. Hollanda. W przeciwieństwie do podejść opartych na rankingach, modzie na kierunki czy prognozach rynku pracy (które są krótkoterminowe), koncepcja Hollanda koncentruje się na dopasowaniu jednostki do środowiska, w którym ma się uczyć i pracować.
John L. Holland w swojej teorii RIASEC (6 typów osobowości) wskazuje, że trafność decyzji edukacyjnych i zawodowych wzrasta wraz ze stopniem dopasowania między cechami osobowości jednostki a charakterystyką środowiska pracy. W praktyce doradczej założenie to odnosi się również do środowiska edukacyjnego, które jest etapem przygotowawczym do przyszłej roli zawodowej.
Holland zakłada, że ludzie różnią się dominującymi preferencjami dotyczącymi rodzaju zadań, sposobu działania i typów środowisk, w których funkcjonują najefektywniej. Opisuje je za pomocą sześciu typów osobowości (RIASEC), które odpowiadają określonym typom środowisk pracy. Z perspektywy wyboru studiów oznacza to, że kluczowe pytanie nie brzmi jaki kierunek jest najlepszy, lecz w jakim rodzaju środowiska i przy jakim typie zadań będę w stanie funkcjonować długofalowo?
W tym ujęciu decyzja dotycząca edukacji oparta wyłącznie na zainteresowaniach jest niewystarczająca. Znacznie ważniejsze okazuje się rozpoznanie, czy dana osoba lepiej odnajduje się w pracy wymagającej np. intensywnego kontaktu z ludźmi, w zadaniach analitycznych i badawczych, w uporządkowanych, proceduralnych strukturach, czy w środowiskach opartych na działaniu i rozwiązywaniu konkretnych problemów. Im większa zgodność między profilem jednostki a charakterem środowiska edukacyjnego i przyszłej pracy, tym większe prawdopodobieństwo satysfakcji, wytrwałości i trafności wyboru. Z perspektywy teorii Hollanda odpowiedź na pytanie: czym kierować się przy wyborze kierunku studiów, sprowadza się więc do jednego kluczowego kryterium: stopnia dopasowania między tym, kim jesteś i jak funkcjonujesz, a tym, jakiego rodzaju aktywności i środowiska pracy oferuje dany kierunek kształcenia.
Jaki kierunek studiów wybrać, biorąc pod uwagę swoje predyspozycje i kompetencje?
Na tym etapie decyzja o wyborze kierunku studiów przestaje być intuicyjna, a zaczyna być strategiczna. Z teorii Hollanda już wiesz, że kluczowym kryterium wyboru kierunku studiów jest dopasowanie do funkcjonowania jednostki, czyli bardzo indywidualne podejście. Kolejnym krokiem powinno być przyjrzenie się własnym predyspozycjom i kompetencjom. Co ważne, postaraj się to zrobić nie na poziomie deklaracji (co mnie interesuje), lecz funkcjonalnym, czyli takim, które odnosi się do tego, jak faktycznie radzisz sobie w określonych typach zadań i sytuacjach. Innymi słowy: w praktyce oznacza to odejście od pytania: co mnie interesuje na rzecz pytania: w jakiego rodzaju zadaniach radzę sobie najlepiej i które z nich jestem w stanie wykonywać długofalowo.
Predyspozycje nie ograniczają się jednak wyłącznie do cech osobowości. Ich zakres obejmuje również, np.: styl uczenia się, to jak radzisz sobie z intensywną nauką, na ile umiesz samodzielnie organizować swoją pracę oraz to, czy lepiej pracuje Ci się w zespole, czy może samodzielnie. Jedni lepiej funkcjonują w środowisku wymagającym ciągłej komunikacji z innymi, a drudzy preferują pracę opartą na analizie i koncentracji. Te wszystkie różnice mają bezpośrednie przełożenie na to, które kierunki studiów będą wspierać rozwój kompetencji, a które niestety generować chroniczne przeciążenie i stres.
Wybór kierunku studiów to nie jest tzw. start od zera, ponieważ w wieku podjęcia się studiowania na wyższej uczelni posiadasz już kompetencje, które są bardzo istotne – zarówno te konkretne (np. analityczne, językowe czy techniczne), jak i miękkie, uniwersalne, przydatne w wielu obszarach (np. zdolność rozwiązywania problemów czy planowanie działań). Wobec tego wybór kierunku studiów powinieneś traktować jako rozwijanie swojego potencjału, który zauważyłeś podczas dotychczasowej ścieżki edukacyjnej.
Dobry wybór kierunku studiów pozwala rozwijać mocne strony, a nie skupia się na nadrabianiu braków.
Test inteligencji wielorakich – jakie studia wybrać, aby decyzja była bardziej świadoma?
Jednym z najczęściej wykorzystywanych narzędzi, które pomagają podjąć decyzję o wyborze kierunku studiów są testy predyspozycji edukacyjnych i zawodowych. Minusem tych testów jest jednak powszechnie błędna ich interpretacja.
Testy tego typu nie podejmują decyzji za kandydata, ale dostarczają informacji o predyspozycjach, o których już wspomnieliśmy wyżej. Tego typu narzędzia często opierają się właśnie na koncepcji Hollanda lub teorii inteligencji wielorakich Howarda Gardnera, która pozwala zidentyfikować mocne strony i talenty.
Test inteligencji wielorakich pozwala zobaczyć, jakie typy zdolności są u Ciebie naturalnie najsilniejsze, np. językowe, analityczne, interpersonalne czy praktyczne, a nie tylko w jakim środowisku dobrze się czujesz. W kontekście wyboru studiów pomaga to ocenić, czy program kształcenia faktycznie uruchamia Twoje dominujące kompetencje, czy będzie wymagał stałego kompensowania słabszych obszarów.
Tego typu test może stanowić pomoc w podjęciu decyzji o wyborze kierunku studiów, ale tylko wtedy, gdy jest elementem szerszej refleksji, a nie jedynym wyznacznikiem. Wyniki testu powinny prowokować pytania, których odpowiedzi dostarczą Ci cennych informacji o sobie samym i swoich predyspozycjach.
Jak wybrać studia, analizując rynek pracy?
W procesie decyzyjnym nieodłącznym elementem jest analiza rynku pracy. Wielu kandydatów sprowadza ją jednak wyłącznie do rankingu zarobków, co prowadzi do wyborów krótkowzrocznych. Najnowsze raporty dotyczące przyszłości rynku pracy wyraźnie pokazują, że dynamika rynku pracy charakteryzuje się dużą zmiennością i zawody uznawane dziś za najbardziej opłacalne w perspektywie dekady niekoniecznie utrzymają swoją pozycję.
Wybór kierunku studiów powinien więc opierać się na racjonalnym i długofalowym myśleniu o rozwoju kompetencji, a nie na chwilowej opłacalności konkretnych zawodów. Warto przyjrzeć się kompetencjom, które zachowują swoją wartość niezależnie od koniunktury. Dlatego odpowiedź na pytanie: jak wybrać studia powinna uwzględniać zarówno aktualne trendy rynkowe, jak i zdolność absolwenta do odnajdywania się w zmieniających się warunkach zawodowych. Kierunki, które oferują mocne fundamenty teoretyczne połączone z praktyką i możliwość dalszej specjalizacji, okazują się w długim okresie bardziej odporne na zmiany strukturalne rynku pracy. W analizach rynku pracy coraz częściej podkreśla się znaczenie również kompetencji przekrojowych, do których zaliczyć możemy: krytyczne myślenie, rozwiązywanie złożonych problemów, praca zespołowa oraz kompetencje komunikacyjne. Kierunki studiów, które łączą teorię z praktyką i umożliwiają rozwój tych umiejętności, tworzą bardziej stabilną bazę rozwojową niż programy skoncentrowane wyłącznie na jednej, wąskiej specjalizacji.
Poradnik: jaki kierunek studiów wybrać krok po kroku
Wybór kierunku studiów jest decyzją złożoną, ale nie musi być chaotyczny czy intuicyjny. Na podstawie przytoczonych wcześniej zagadnień można klarownie uporządkować ten proces decyzyjny. Zobacz, jak w kilku krokach zbliżysz się do świadomego wyboru i nabierzesz pewności co do słuszności swojego wyboru edukacyjnego.
Pierwszym krokiem powinna być autorefleksja nad własną sytuacją i zasobami – zarówno na poziomie predyspozycji i kompetencji, jak i warunków życia. Odpowiedzi na pytania dotyczące możliwości łączenia studiów z pracą, preferowanego trybu kształcenia czy gotowości do intensywnej nauki pozwalają zawęzić pole wyboru, jeszcze zanim pojawią się konkretne nazwy kierunków studiów.
Drugim krokiem jest analiza dopasowania kierunku studiów do sposobu funkcjonowania, a nie wyłącznie do deklarowanych zainteresowań. Na tym etapie pomocne mogą być narzędzia diagnostyczne, takie jak testy predyspozycji (np. test inteligencji wielorakich), które, jeśli są właściwie interpretowane, pozwalają lepiej zrozumieć, w jakich typach zadań i środowiskach dana osoba uczy się i działa najefektywniej.
Dopiero w dalszej kolejności warto przyjrzeć się analizie rynku pracy. I co ważne, analiza ta powinna opierać się nie na aktualnych rankingach zarobków, ale być pogłębioną refleksją nad trwałością kompetencji rozwijanych na danym kierunku oraz potencjałem adaptacyjnym absolwenta. To moment, w którym pytanie: jaki zawód jest dziś opłacalny powinieneś zamienić na: jakie umiejętności pozwolą mi odnaleźć się w zmieniających się warunkach.
Ostatnim, czwartym krokiem procesu decyzyjnego jest ocena modelu kształcenia, czyli tego, w jaki sposób realizowany jest program studiów: proporcji teorii do praktyki, form zajęć, organizacji nauki czy wsparcia oferowanego studentom. Nawet trafnie dobrany kierunek traci sens, jeśli sposób studiowania nie pasuje do możliwości i stylu uczenia się studenta.
Nasz poradnik oczywiście nie jest instrukcją gwarantującą idealną decyzję, ale ogranicza ryzyko przypadkowego wyboru i zwiększa szansę, że studia staną się faktycznie etapem rozwoju, a nie źródłem frustracji.
Jak wybrać studia, jeśli planujesz pracować w trakcie nauki?
Łączenie studiów z pracą zawodową to dziś dla wielu studentów norma. Dlatego pytanie: jak wybrać studia coraz częściej dotyczy także warunków, w jakich studia będą realizowane. W praktyce oznacza to konieczność przyjrzenia się organizacji zajęć, przewidywalności harmonogramu oraz temu, na ile uczelnia umożliwia studentom elastyczne łączenie nauki z innymi obowiązkami, zarówno zawodowymi, jak i rodzinnymi.
W tym miejscu wyraźnie nasuwają się wnioski poruszane w artykule: Dlaczego warto studiować na uczelni prywatnej? Przede wszystkim elastyczność organizacyjna, klarowne zasady zaliczeń, stabilne harmonogramy zajęć czy łatwiejszy kontakt z wykładowcami są czynnikami, które decydują o tym czy studia da się pogodzić z życiem zawodowym i rodzinnym. Niedopasowanie intensywności i struktury programu studiów do możliwości czasowych szybko prowadzi do frustracji i rezygnacji – nawet wtedy, gdy kierunek studiów został wybrany trafnie.
Z tego powodu analiza modelu kształcenia powinna być nierozerwalną częścią decyzji o wyborze studiów, szczególnie dla osób planujących równoległą pracę zawodową.
Bibliografia:
Gardner H., Inteligencje wielorakie. Nowe horyzonty w teorii i praktyce, Warszawa 2009.
Holland J. L., Making Vocational Choices: A Theory of Vocational Personalities and Work Environments, Odessa 1997.
Pfeiffer, A. (pod red.), Doradztwo edukacyjno-zawodowe: przykładowe rozwiązania, Warszawa 2014.
https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025
https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/Rynek-pracy_lipiec-2025.pdf
