{"id":27769,"date":"2026-08-05T09:20:48","date_gmt":"2026-08-05T07:20:48","guid":{"rendered":"https:\/\/humanitas.edu.pl\/?post_type=knowledge-base&p=27769"},"modified":"2026-08-05T09:22:47","modified_gmt":"2026-08-05T07:22:47","slug":"panstwo-bez-tajemnic-nowosc-oficyny-wydawniczej-humanitas-o-prawie-do-informacji-publicznej","status":"publish","type":"knowledge-base","link":"https:\/\/humanitas.edu.pl\/uk\/knowledge-base-uk\/panstwo-bez-tajemnic-nowosc-oficyny-wydawniczej-humanitas-o-prawie-do-informacji-publicznej\/","title":{"rendered":"Pa\u0144stwo bez tajemnic. Nowo\u015b\u0107 Oficyny Wydawniczej \u201eHumanitas\u201d o prawie do informacji publicznej"},"content":{"rendered":"\n

Czy ka\u017cdy mo\u017ce sprawdzi\u0107, na co samorz\u0105d wydaje publiczne pieni\u0105dze? Gdzie przebiega granica mi\u0119dzy jawno\u015bci\u0105 dzia\u0142ania w\u0142adzy a ochron\u0105 okre\u015blonych informacji? Cho\u0107 dost\u0119p do informacji publicznej jest jednym z podstawowych praw obywatelskich i fundamentem pa\u0144stwa demokratycznego, to wci\u0105\u017c jest on utrudniony lub niejasny. O tym, sk\u0105d bior\u0105 si\u0119 te trudno\u015bci i jakie zmiany mog\u0142yby usprawni\u0107 obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy, pisze dr Aleksander Kwa\u015bniak w monografii Mankamenty regulacji z zakresu informacji publicznej \u2013 diagnoza i propozycje zmian w prawie,<\/em> wydanej przez Oficyn\u0119 Wydawnicz\u0105 \u201eHumanitas\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dyrektor Instytutu Nauk Prawnych Akademii Humanitas dr Aleksander Kwa\u015bniak nie poprzestaje na om\u00f3wieniu obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w – cho\u0107 jest to konieczne do zbudowania p\u00f3\u017aniejszych rozwa\u017ca\u0144 – ale przede wszystkim stawia odwa\u017cne pytania o to, czy obecny system rzeczywi\u015bcie realizuje ide\u0119 jawno\u015bci \u017cycia publicznego.<\/p>\n\n\n\n

Informacja publiczna \u2013 czyli w\u0142a\u015bciwie jaka?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas s\u0142ysza\u0142a o prawie do informacji publicznej, ale nie ka\u017cdy wie, jak szeroki jest jego zakres. W praktyce oznacza ono mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania informacji dotycz\u0105cych dzia\u0142alno\u015bci organ\u00f3w pa\u0144stwa, samorz\u0105d\u00f3w oraz innych podmiot\u00f3w wykonuj\u0105cych zadania publiczne. To mog\u0105 by\u0107 mi\u0119dzy innymi informacje o wydatkach publicznych, zawieranych umowach, wynagrodzeniach os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych funkcje publiczne, planowanych inwestycjach czy sposobie podejmowania decyzji przez administracj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Prawo to nie jest jedynie ustawowym przywilejem. Jak przypomina autor, prawo do informacji publicznej zosta\u0142o zapisane w art. 61 Konstytucji RP, kt\u00f3ry gwarantuje obywatelom dost\u0119p do informacji o dzia\u0142alno\u015bci organ\u00f3w w\u0142adzy publicznej. Co ciekawe, obecna konstytucja jest pierwsz\u0105 w historii Polski, kt\u00f3ra wprost ustanowi\u0142a takie uprawnienie.<\/p>\n\n\n\n

Prawo, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy obywatelom <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Cho\u0107 dzi\u015b dost\u0119p do informacji publicznej wydaje si\u0119 czym\u015b naturalnym, w polskim porz\u0105dku prawnym jest to stosunkowo m\u0142oda instytucja. Jak zauwa\u017ca dr Aleksander Kwa\u015bniak, przez stulecia to przede wszystkim w\u0142adza gromadzi\u0142a informacje o obywatelach. Dopiero wsp\u00f3\u0142czesne pa\u0144stwa demokratyczne zacz\u0119\u0142y przyjmowa\u0107 za\u0142o\u017cenie, \u017ce r\u00f3wnie\u017c obywatele maj\u0105 prawo wiedzie\u0107, w jaki spos\u00f3b wykonywane s\u0105 zadania publiczne i jak funkcjonuj\u0105 instytucje pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

To w\u0142a\u015bnie ta zmiana perspektywy sprawi\u0142a, \u017ce informacja publiczna sta\u0142a si\u0119 jednym z podstawowych element\u00f3w jawno\u015bci \u017cycia publicznego.<\/p>\n\n\n\n

Jawno\u015b\u0107 jest warunkiem demokracji<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Dlaczego jawno\u015b\u0107 jest tak wa\u017cna? Trudno kontrolowa\u0107 w\u0142adz\u0119 bez wiedzy o jej dzia\u0142aniach. Trudno uczestniczy\u0107 w \u017cyciu publicznym bez dost\u0119pu do fakt\u00f3w. Trudno tak\u017ce budowa\u0107 zaufanie spo\u0142eczne, je\u015bli decyzje podejmowane s\u0105 za zamkni\u0119tymi drzwiami.<\/p>\n\n\n\n

Dr Aleksander Kwa\u015bniak przywo\u0142uje pogl\u0105d, zgodnie z kt\u00f3rym jedn\u0105 z immanentnych cech spo\u0142ecze\u0144stwa demokratycznego jest zasada jawno\u015bci \u017cycia publicznego, a jej podstawowym elementem pozostaje mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania przez obywateli z prawa do informacji. Autor zwraca r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119, \u017ce bez dost\u0119pu do informacji dotycz\u0105cych wykonywania zada\u0144 publicznych trudno m\u00f3wi\u0107 o \u015bwiadomym uczestnictwie obywateli w \u017cyciu publicznym.  Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce informacja publiczna jest pierwszym szczeblem partycypacji spo\u0142ecznej. Zanim obywatel zabierze g\u0142os, we\u017amie udzia\u0142 w konsultacjach czy odda g\u0142os w wyborach, musi wiedzie\u0107, co dzieje si\u0119 w pa\u0144stwie i samorz\u0105dzie.<\/p>\n\n\n\n

Dost\u0119p obywateli do informacji o funkcjonowaniu pa\u0144stwa czy samorz\u0105du jest dzi\u015b uznawany za standard. Warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce dzia\u0142a stosunkowo od niedawna. <\/p>\n\n\n\n

Gdzie zaczynaj\u0105 si\u0119 problemy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Cho\u0107 idea jawno\u015bci wydaje si\u0119 prosta, praktyka okazuje si\u0119 znacznie bardziej skomplikowana. W swojej monografii Mankamenty regulacji z zakresu informacji publicznej \u2013 diagnoza i propozycje zmian w prawie <\/em><\/strong>dr Aleksander Kwa\u015bniak zwraca uwag\u0119, \u017ce polskie przepisy dotycz\u0105ce dost\u0119pu do informacji publicznej nie tworz\u0105 jednolitego i przejrzystego systemu. Regulacje s\u0105 rozproszone, a ich stosowanie cz\u0119sto prowadzi do spor\u00f3w interpretacyjnych.<\/p>\n\n\n\n

Przedmiotem zainteresowania dr Kwa\u015bniaka s\u0105 przede wszystkim mankamenty obecnych rozwi\u0105za\u0144. W\u015br\u00f3d analizowanych problem\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 m.in.:<\/p>\n\n\n\n